O naselju

Istorijat Tomaševca je u poslednjem periodu nepravedno zapostavljen.Naselje ima vrlo interesantnu prošlost i postoje mnogi dokumenti koji spominju Tomaševac kao jedno od najstarijih banastkih naselja.

Geografski položaj u vreme mira je vrlo povoljan jer se nalazi na raskršću bitnih putnih pravaca ali tokom ratova koji su bili česti na ovim prostorima,Tomaševac je zbog svoje strateške važnosti bio poprište žestokih sukoba zaraćenih snaga,kojom prilikom su stradali i meštani Tomaševca a i selo je više puta paljeno.Interesantan opis Tomaševca dao je gospodin Svetomir-Sveta Milovanović u svojoj monografiji “Po ravnom Banatu“:

Tomaševac

U Panonskoj niziji, kroz koju se probija reka Tamiš, u svom srednjem toku, tri kilometra istočno od raskrsnice železničkih pruga Pančevo-Petrovgrad i Novi Sad, nalazi se selo Tomaševac, poznato iz mađarske bune.

Iznad rukavca što je odvaja od Tamiša i sa njim opasuje uzanu dolinu do puta, koji vezuje železničku stanicu sa selom, na malenoj uzvišici leve obale, belasaju se lepe seoske kućice, poređane jedna pored druge duž unakrsnih ulica.Iznad njih se vidno ističe pravoslavna crkva,čiji visoki toranj gordo nadvisuje selo. Tu je i seoski park sa spomenikom palim dobrovoljcima u borbama za oslobođenje i ujedninjenje(knjiga je izdata 1935.godine).Oko njegovog pravougaonog oblika su ulice sa sviju strana.Kraj njih su poređane četiri školske zgrade,katolička crkva,zgrada opštinske uprave,pošta i apoteka.

Jedna ulica izbija iz sela vodi prema Tamišu preko drvenog mosta, koji je od vajkada vezivao na ovom mestu Južni i Severni Banat i bio spona između “Militiaraca“ i “Paorije“.Njegova istorijska uloga u prošlosti je poznata.Odmah iznad mosta uzdiže se visoko desna obala Tamiša.To je Tomaševačko brdo-Njegove strane su, od podnožja do vrha prokopane i izbušene za topovske zaklone i smeštaj municije.Duboki i dugi vojnički rovovi su povezani unakrsno.Odatle se talasasto račva i spušta jedan goli greben prema Perlezu,od reke Tise.Drugi se kraj završava u gustoj šumi koju Tamiš deli na dve polovine oko Botoša,negdašnjeg velikomnaselja iz neolitskog doba.Ovako izuzetan teren oko Tomaševca, daje mu i izuzetan položaj u Banatu.Ovo je učinilo da su na ovom mestu, u toku vremena,vođene ogorčene borbe i odigrani krupni istorijski događaji.

Najstarije naselje u Južnom Banatu

Tomaševac se smatra za najstarije naselje u Južnom Banatu.Ne zna se tačno kada je selo naseljeno,ali je poznato da je Tomaševac postojao još u sedamnaestom veku.Na mapi generala Mersija iz godine 1717,tomaševac je označen kao mesto od dvadeset domova. U to doba Banat je bio pod Turcima.Mesto na kome se sada nalazi Tomaševac ustupljeno je 1760.godine od strane osečke komore za naseljavanje srpskih graničara iz okoline reke Tise i Moriša.Od tada se počeo naglo da širi.Kada je naseljavanje izvršeno,Tomaševac je od 1767. godine pripao nemačko-banatskoj granici i postao sedište jedne graničarske čete dvanaestog nemačko-banatskog puka.U selu su se zadržala dva naziva: Marijevo i Čoke. Pretpostavlja se da su pod ovim imenima ranije postojala dva naselja,ali da su se ona proširivanjem spojila u jedno, koje nosi današnje ime. I danas u ovim dvema polovinama sela postoje dva stara crkvišta, obeležena krstovima.Inačecela okolinatomaševca je bila kroz istoriju poprište raznih vojnih operacija.Za vreme borbe turaka i Evgenija Savojskog,austrijskog vojskovođe, učijim su se redovima borili i Srbi,1789 godine,most na Tamišu,pod Tomaševačkim brdom,branio je Srbin, Đorđe Radivojević,kapetan sa 300 vojnika.On je imao zadatak da sa vojnicima brani taj položaj od Turaka i osigura prelaz vojsci, koja je imala da pređe Tamiš na tom mestu, posle bojeva oko Lugoša,i da ode nesmetano u Srem i Južnu Bačku na odmor i zimovanje.Kapetan Radivojević je sa vojnicima obavljao uspešno zadatak.Ali, noću između 17 i 18 oktobra 1789 godine, Turci ih napadnu iznenada,pripovlačenju sa severo- -istoka Banata, i sve ih pokolju.Po sredi je bila izgleda izdaja.

Herojski podvizi prethodnika Stevana Sinđelića

Kapetan Đorđe Radivojević je bio iz Sent-Andreje. Na mesto pogibije braća su mu podigla kameni spomenik 1826.godine.

Pogled sa Tamiša na Tomaševačko brdo i položaj koji je branio kapetan Radivojević sa njegovim vojnicima.

Pogled na Tomaševac sa položaja na Tomaševačkom bregu.

Njegov testament,pisan na nemačkom jeziku,i danas se nalazi u tomaševačkoj pravoslavnoj crkvi.Spomenik sa krstom još stoji na vrhu brda kao kakva piramida i označava mesto prethodnika Stevana Sinđelića i njegovih 300 drugova. Zub vremena je učino svoje.Šiban decenijama vetrom i kišom, na njemu su slovenska i latinska pismena utrta.Danas se jedva naziru i nemože se ništa pročitati, niti razumeti.Ipak, ostao je znak prve srpske Ćele-kule, gde su nekada 300 srpskih glava nabodene na kolje u odmazdu za sve neprijateljske poraze na ovom mestu.

Detalj spomenika sa tekstom posvećenom Georgiju Radivojeviću i saborcima